عمل چشم گیلاسی (Cherry Eye) در سگها
راهنمای کامل، علمی و کاربردی از کلینیک دامپزشکی کایا
چشم گیلاسی یا پروlaps غده پلک سوم یکی از شایعترین مشکلات چشمی در سگهاست که بسیاری از صاحبان حیوانات خانگی با آن روبهرو میشوند. این وضعیت ظاهر ناخوشایندی ایجاد میکند، اما در صورت تشخیص و درمان بهموقع معمولاً کاملاً قابلکنترل است و بینایی حیوان را تهدید نمیکند. در این مطلب جامع از کلینیک دامپزشکی کایا، همه چیز را درباره علت، علائم، روشهای تشخیص، جراحی، مراقبتهای بعد از عمل و سوالات پرتکرار صاحبان سگها بررسی میکنیم.
چشم گیلاسی چیست؟
سگها برخلاف انسانها سه پلک دارند. پلک سوم (غشای نیکتیتانس یا nictitating membrane) در گوشه داخلی چشم قرار دارد و غدهای به نام غده اشکی پلک سوم را در خود جای داده است. این غده حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از اشک چشم را تولید میکند و نقش مهمی در مرطوب نگه داشتن سطح چشم دارد.
وقتی رباط یا بافت نگهدارنده این غده ضعیف شود، غده از جای طبیعی خود خارج شده و به صورت یک توده صورتی یا قرمز رنگ شبیه گیلاس در گوشه داخلی چشم ظاهر میشود. به همین دلیل به آن «چشم گیلاسی» یا Cherry Eye میگویند.
علل بروز چشم گیلاسی
علت دقیق هنوز بهطور کامل شناخته نشده، اما عوامل زیر نقش اصلی دارند:
- ضعف مادرزادی بافت نگهدارنده غده (مهمترین علت)
- استعداد نژادی
- التهاب یا عفونت مزمن چشم
- ضربه یا آسیب به ناحیه چشم
- در موارد نادر، تومور یا بیماریهای سیستمیک
نژادهایی که بیشتر در معرض این مشکل هستند عبارتاند از: بولداگ انگلیسی و فرانسوی، شیه تزو، پکنیز، کاوالیر کینگ چارلز اسپانیل، کوکر اسپانیل، بیگل، باس هوند، لابرادور و برخی نژادهای مخلوط.
معمولاً در سگهای زیر دو سال دیده میشود، اما میتواند در هر سنی رخ دهد. گاهی هر دو چشم درگیر میشوند (بهصورت همزمان یا با فاصله چند هفته تا چند ماه).
علائم چشم گیلاسی
علائم معمولاً واضح و قابلمشاهده هستند:
- ظاهر شدن توده صورتی/قرمز در گوشه داخلی چشم
- افزایش اشکریزی
- قرمزی و التهاب چشم
- ترشحات مخاطی یا چرکی
- مالیدن چشم با پنجه یا به زمین
- در موارد پیشرفته: خشکی چشم (کراتوکونژونکتیویت سیکا) به دلیل کاهش تولید اشک
اگر توده فقط گاهی ظاهر و ناپدید شود، هنوز در مراحل اولیه است. با گذشت زمان معمولاً دائمی میشود و اندازه آن بزرگتر میگردد.
تشخیص
تشخیص چشم گیلاسی عمدتاً بالینی است و دامپزشک با معاینه مستقیم چشم آن را تشخیص میدهد. در کلینیک دامپزشکی کایا معاینه کامل چشم شامل بررسی سطح قرنیه، میزان تولید اشک (تست شیرمر)، فشار داخل چشم و بررسی احتمال عفونت یا التهاب همزمان انجام میشود. در موارد مشکوک ممکن است نمونهبرداری یا تصویربرداری درخواست شود.
درمان چشم گیلاسی
درمان اصلی و استاندارد جراحی است. درمانهای دارویی (قطره و پماد ضدالتهاب) معمولاً فقط موقتاً علائم را کاهش میدهند و غده را به جای خود برنمیگردانند.
روشهای جراحی رایج:
- جایگزینی غده (Repositioning یا Pocket Technique) بهترین و توصیهشدهترین روش. غده به جای طبیعی خود بازگردانده و با بخیه در یک «جیب» بافتی ثابت میشود. این روش تولید اشک را حفظ میکند و خطر خشکی چشم را به حداقل میرساند.
- برداشتن غده (Excision) در گذشته رایج بود، اما امروزه فقط در موارد خاص (عفونت شدید، تومور یا شکست روشهای قبلی) انجام میشود، چون خطر ابتلا به خشکی چشم مزمن را افزایش میدهد.
جراحی معمولاً تحت بیهوشی عمومی کوتاهمدت انجام میشود و مدت آن حدود ۲۰ تا ۴۰ دقیقه برای هر چشم است. در کلینیک دامپزشکی کایا از تکنیکهای مدرن و بخیههای قابلجذب استفاده میشود تا عوارض به حداقل برسد.
مراقبتهای بعد از عمل
موفقیت جراحی تا حد زیادی به مراقبتهای پس از عمل بستگی دارد:
- استفاده از گردنبند الیزابت (کالار) به مدت ۱۰ تا ۱۴ روز برای جلوگیری از خراشیدن چشم
- قطره و پمادهای تجویزشده (آنتیبیوتیک + ضدالتهاب) طبق دستور دامپزشک
- کنترل و جلوگیری از لیسیدن یا مالیدن چشم
- مراجعه برای کشیدن بخیهها یا کنترل زخم در زمان تعیینشده
- محدود کردن فعالیت شدید و بازی خشن تا بهبود کامل
- مشاهده علائم هشداردهنده: افزایش ناگهانی تورم، ترشح چرکی شدید، درد واضح یا باز شدن زخم
در اکثر موارد، بهبود ظاهری در عرض ۷ تا ۱۰ روز قابلمشاهده است و نتیجه نهایی پس از ۲ تا ۳ هفته مشخص میشود.
عوارض احتمالی
مانند هر جراحی دیگری، عوارضی ممکن است رخ دهد (هرچند با تکنیک صحیح نادر است):
- عود مجدد (در ۵ تا ۱۵ درصد موارد، بیشتر در نژادهای مستعد)
- التهاب یا عفونت محل جراحی
- خشکی چشم (در صورت برداشتن غده)
- جای زخم یا تغییر جزئی در ظاهر پلک سوم
در کلینیک کایا با انتخاب روش مناسب و پیگیری دقیق، میزان عوارض به حداقل ممکن کاهش یافته است.
پیشگیری
چون علت اصلی ژنتیکی است، پیشگیری کامل وجود ندارد. اما میتوان با این اقدامات ریسک را کاهش داد:
- انتخاب توله از والدین بدون سابقه چشم گیلاسی
- کنترل منظم چشمها بهخصوص در نژادهای مستعد
- درمان سریع هرگونه التهاب یا عفونت چشم
- اجتناب از ضربه به ناحیه چشم
سوالات رایج صاحبان سگها (FAQ)
آیا چشم گیلاسی دردناک است؟ خود توده معمولاً دردناک نیست، اما التهاب، خشکی و مالیدن مداوم چشم باعث ناراحتی حیوان میشود.
آیا حتماً باید جراحی شود؟ بله، تقریباً در همه موارد. درمان دارویی فقط تسکینی است و مشکل را حل نمیکند. تأخیر در جراحی خطر عفونت و خشکی چشم را افزایش میدهد.
آیا جراحی روی هر دو چشم همزمان انجام میشود؟ اگر هر دو چشم درگیر باشند، در بسیاری از موارد میتوان همزمان عمل کرد. دامپزشک بر اساس وضعیت حیوان تصمیم میگیرد.
سن مناسب برای جراحی چیست؟ هرچه زودتر بهتر. معمولاً از چند ماهگی به بعد قابل انجام است. تأخیر باعث بزرگتر شدن غده و سختتر شدن جراحی میشود.
آیا بعد از جراحی ظاهر چشم طبیعی میشود؟ در روش جایگزینی غده، ظاهر چشم تقریباً کاملاً طبیعی میشود و فقط ممکن است کمی برجستگی خفیف باقی بماند که با گذشت زمان کمتر دیده میشود.
هزینه جراحی چقدر است؟ هزینه بسته به یکطرفه یا دوطرفه بودن، روش جراحی و نیاز به مراقبتهای اضافی متفاوت است. برای اطلاع دقیق با کلینیک تماس بگیرید.
آیا امکان عود وجود دارد؟ بله، بهخصوص در نژادهای مستعد. در صورت عود، معمولاً جراحی مجدد با موفقیت انجام میشود.
آیا سگ بعد از جراحی میتواند مثل قبل ببیند و زندگی کند؟ کاملاً بله. بینایی تحت تأثیر قرار نمیگیرد و حیوان زندگی عادی خود را از سر میگیرد.
اگر غده را برنداریم چه میشود؟ توده بزرگتر میشود، التهاب مزمن ایجاد میکند، تولید اشک مختل میشود و خطر خشکی چشم و زخم قرنیه افزایش مییابد.
آیا قطره یا دارو میتواند جایگزین جراحی شود؟ خیر. داروها فقط علائم را موقتاً کنترل میکنند.
چرا کلینیک دامپزشکی کایا؟
در کلینیک دامپزشکی کایا عمل چشم گیلاسی با تکنیکهای بهروز، تجهیزات مناسب و تمرکز ویژه روی حفظ عملکرد غده اشکی انجام میشود. تیم ما تجربه کافی در جراحیهای چشمی سگها دارد و پیگیری دقیق بعد از عمل را بخشی جداییناپذیر از درمان میداند.
آدرس کلینیک: اشرفی اصفهانی، خیابان مخبری، پلاک ۳۰
ادرس پیج کلینیک:kaya_pet_clinic
اگر سگ شما علائم چشم گیلاسی دارد یا نگران وضعیت چشمان او هستید، همین امروز برای معاینه و مشاوره تخصصی با ما تماس بگیرید. تشخیص و درمان بهموقع، بهترین هدیه شما به سلامتی حیوان دوستداشتنیتان است.
کلینیک دامپزشکی کایا همراه همیشگی سلامتی حیوانات خانگی شما
